Türkiye Afrika’da gönüllere yerleşti

Dışarıdan bakıldığında tek bir ülkeymiş üzere düşünülen lakin içinde 54 başka devletin bulunduğu Afrika; birbirinden farklı birçok etnik kümeye, lisana, dine, kültür ve geleneğe sahip bir kıta. Asırlarca Batı tarafından kaynakları sömürgeleştirilmiş, insanları köleleştirilmiş bu toprakların sakinleri artık kendi ayakları üzerinde durmak, kendi kararlarını kendileri almak ve müreffeh bir yaşama sahip olmak istiyor. 21. Yüzyılın, ‘Afrika Yüzyılı’ olacağı belirtilirken Türkiye’nin Afrika’ya verdiği kıymet; Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 2018’te gerçekleştirdiği Moritanya ziyareti esnasında sarf ettiği “Biz yeni dünya nizamı kurulurken Afrika ile birlikte yürümek istiyoruz” cümlesinden de anlaşılıyor. Afrikalı ülkelerle birlikte büyümek isteyen Ankara, diplomasiden ticarete, insani yardımlardan eğitime son 20 yılda dev adımlar attı.

ERDOĞAN’IN AFRİKA VİZYONU

Türkiye’nin Afrika’ya yönelik attığı birinci önemli adım 1998 yılında hazırlanan ‘Afrika’ya Açılım Aksiyon Planı’ olsa da o periyot yaşanan siyasi istikrarsızlık sebebiyle asıl hareketlilik ‘Afrika Ülkeleriyle Ekonomik İlgilerin Geliştirilmesi Stratejisi’ ile 2003 yılında başladı. Bu uğraşın bir sonucu olarak o periyot başbakan olan Erdoğan’ın isteğiyle 2005 yılı ‘Afrika Yılı’ ilan edildi. Ankara, birebir yıl içinde Afrika Birliği’ne gözlemci üye kabul edilirken 2008’te de ‘Stratejik Ortak’ ilan edildi. Yeniden 2008 yılında 1. Türk-Afrika İş Birliği Doruğu düzenlenirken Afrika’dan İstanbul’a gelen devlet lideri ve bakanlarla temaslarda bulunuldu. Ankara’nın Afrika doruklarının ikincisi 2014’te Ekvator Ginesi’nin başşehri Malabo’da gerçekleşirken, üçüncü tepe ise 2021’in aralık ayında İstanbul’da organize edildi.

Afrika’yı en çok ziyaret eden başkan

Cumhurbaşkanı Erdoğan, başbakanlık devriyle birlikte, Afrika’yı en çok ziyaret eden yabancı devlet adamı pozisyonunda bulunuyor. O denli ki Erdoğan’ın 2016 yılında en çok ziyaret ettiği kıta Afrika oldu. Bugüne kadar 32 Afrika ülkesine 53 ziyaret gerçekleştiren Cumhurbaşkanı, Türkiye’nin Afrika ile siyasi ve ekonomik bağlarını güçlendirmek için ağır bir mesai harcıyor. Erdoğan, kıtaya birinci ziyaretini 2004 yılında Mısır’ın başşehri Kahire’ye gerçekleştirirken son olarak ise 20-23 Şubat tarihlerinde Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Senegal ve Gine Bissau’yu ziyaret etti. Gerçekleştirilen ziyaretlerin Afrikalı halkların Türkiye’ye karşı duyduğu sempatide değerli bir fonksiyonu olduğu belirtiliyor.

KITANIN YENİ GÖZBEBEĞİ TÜRK İHA’LARI

Türkiye’nin Afrika siyasetinin temelini uzun yıllardır ‘Yumuşak Güç’ ögeleri oluştursa da son vakitlerde münasebetlere savunma sanayii kalemi de eklendi. Afrika devletlerinin neredeyse yarısı Türkiye ile savunma sanayii iş birliği muahedesi imzalarken Ankara, İHA ve SİHA satışlarının da tesiriyle 2021 yılında bir evvelki yıla kıyasla 6 kat artışla, kıtaya 288 milyon dolarlık savunma ihracatı gerçekleştirdi.

TİCARET HACMİ 20 YILDA YAKLAŞIK 6 KAT ARTTI

Devletler ortası siyasi ilgilerin güçlendirilmesi lakin ekonomik münasebetlerin güçlendirilmesiyle mana kazanır. Afrika ile ticaretini iki tarafın da kazanması mantığı üzerine kuran Türkiye’nin kıtayla ortasındaki ticaret hacmi 2003 yılında 5,4 milyar dolar civarındayken bu sayı 2021 yılı raporlarına bakıldığında 30 milyar doları aşmış durumda. 2003’te Afrika’ya en çok ihracat yapan ülkeler sıralamasında 16. sırada bulunan Türkiye, 2020’de ise birinci 10 ülke ortasına girmeyi başardı. 2021 prestijiyle 18 yılın sonunda Türkiye’nin Afrika’daki yatırımlarının piyasa pahası 6 milyar doları aşarken Türk müteahhitlerin kıta genelinde üstlendikleri projelerin büyüklüğü 77 milyar doları geçti. Afrika’daki yatırımlarının piyasa kıymeti 6 milyar doları aşarken Türk müteahhitlerin kıta genelinde üstlendikleri projelerin büyüklüğü 77 milyar doları geçti.
Büyükelçi Işık Sağman

“GELECEK 25 YILA DAMGA VURACAĞIZ”

Artan ticaret hacmi, gelişen diplomatik misyon ağı, kültürel diplomaside atılan adımlar ve Türkiye’nin kıtayı dünyaya bağlayan hava taşımacılığındaki tesiri, uzun vadede münasebetlerin daha da ileri bir noktaya evrileceğine işaret ediyor. Yeni Şafak’a konuşan Dışişleri Bakanlığı Batı ve Orta Afrika Genel Müdürü Büyükelçi Işık Sağman, “Afrika’da yaptığımız işler ve aldığımız kararlarla gelecek 25 yılda Türkiye-Afrika münasebetlerinin geleceğine damga vuracağız” diyerek “Bu bahiste çok optimistim, tüm somut gösterge ve bilgiler, gelişen ve çeşitlenen bağlarımızın daha da ileriye taşınacağının kıymetli bir nişanesini teşkil ediyor” tabirlerini kullandı.

Türkiye’nin ‘kazan-kazan’ çerçevesinde oluşturduğu Afrika siyaseti artık meyvelerini vermeye başladı. Bugün Afrika’da en fazla müspet algıya sahip ülkeler ortasında gösterilen Türkiye, global bir satranç tahtasını andıran kıtada gönülleri fethetmiş durumda.

Örnek ülke Somali

Ankara, Türk dış siyasetinin uzun yıllardır ihmal ettiği Afrika’da, adeta farkı kapatmak istercesine karşılıklı ziyaretlerle kısa müddette ağır bir ilgi ağı geliştirdi. İşte o ziyaretlerden bir tanesi o denli bir iz bıraktı ki; hem Türkiye’nin Afrika’ya yaklaşımındaki samimiyeti dünyanın gözleri önüne serdi hem de Somali’nin makus yazgısını değiştirdi.

19 Ağustos 2011’de Başbakan Erdoğan, başşehir Mogadişu’yu ziyareti ettiğinde, Somaliller, bir yandan iç savaş ve terör girdabından kurtulmaya çalışıyor; başka yandan ise kıtlık ve kuraklık ile uğraş ediyordu.

-Türkiye en büyük elçiliğini Mogadişu’da hizmete açarak; özelde Somali’ye genelde ise Afrika’ya verdiği kıymeti bir kere daha gösterdi.

O periyot Somalili genç bir diplomat olan, bugün ise ülkesinin Savunma Bakanlığı’nı yapan Ankara Üniversitesi mezunu Abdulkadir Muhammed Işık, Erdoğan’ın o ziyaretini anlatırken, “Dünyanın ismini bile duymak istemediği ülkeme 20 yıl sonra birinci kere bir başbakan, kendi ve beraberindeki heyetin canını tehlikeye atarak gelmişti” tabirini kullanıyor. Ziyaret sonrasında Türkiye’de başlatılan yardım kampanyaları ve Ankara’nın Somali devletinin yine ayağa kalkması için gösterdiği siyasi, ekonomik ve askeri efor vakit içinde çok olumlu bir sonuç verdi. Türk yardım modelinin direkt beşere dokunan yapısı bugün Somalililerin Türkiye’ye olan sevgisinin asıl nedeni olarak gösteriliyor.

qTürkiye’nin yurt dışındaki en büyük askeri üssü de Somali’de bulunuyor. TURKSOM Askerî Eğitim Üssü’nde her yıl 10 bin Somali askerine Türk subayları tarafından eğitim veriliyor.

Türkçe seçmeli ders oluyor

Yunus Emre Enstitüsü’nün (YEE) Somali Ulusal Eğitim Bakanlığı ile başlatmayı planladığı proje kapsamında Türkçe, Somali’de seçmeli ders olarak okutulmaya başlayacak. Başşehir Mogadişu sokaklarında her caddede Türkçe bilen birine rastlamak mümkünken pek çok kişi izledikleri dizi ve sinemaların de tesiriyle birçok Türkçe kelimeyi ezbere biliyor.

Kalkınma, kültür ve eğitim

Türkiye Maarif Vakfı Afrika’nın 25 ülkesinde 175 eğitim kurumuyla toplam 17 bin 565 öğrenciye eğitim veriyor. 2010’da kurulan Yurtdışı Türkler ve Akraba Toplulukları Başkanlığı (YTB) ise Türkiye Bursları programıyla Afrikalı gençlere Türkiye’de burslu bir formda üniversite okuma fırsatı sunuyor. 2012-2022 yılları ortasında 54 Afrika ülkesinden 12 bin 600 öğrenciye burs sağlandı. 2022 yılı için ise kıtadan alınan müracaat sayısı şimdiden 45 bine dayandı. Türkiye’nin yurt dışında kültürel diplomasi faaliyetlerini yürüten Yunus Emre Enstitüsü’nün (YEE) 8 Afrika ülkesinde 10 kültür merkezi bulunmaktayken, 2022 yılı içinde bu sayının iki katına çıkarılması hedefleniyor. YYE, Türkçe öğrenmek isteyen ve Türk kültürüne ilgi duyan yabancıların birinci durağı haline gelmiş durumda.

TİKA KALKINMAYI ÖNCELİYOR

Türk İş Birliği ve Uyum Ajansı (TİKA) Türk dış siyasetinin Afrika’daki en kıymetli ayaklarından biri. Misyonunu, ‘Türkiye’nin sahip olduğu birikim ve imkanların karşılıklı yarar temelinde paylaşılması’ olarak tanımlayan TİKA, sürdürülebilir kalkınmayı destekleyerek ülkelerin refah seviyelerinin artırılmasını önceliyor. Ajans, sağlıktan, meslek edindirme kurslarına, tarımdan kültür-sanata dair çalışmalarıyla Afrikalıların günlük hayatlarını uygunlaştırmayı gaye ediniyor. Afrika’daki birinci ofisini 2005’te Etiyopya’da açan TİKA, bugün 21 ülkede yer alan ofisleriyle tüm kıtada faaliyetlerini sürdürüyor.

AFRİKA’NIN ANKA’SI: THY

Türkiye ile Afrika ülkelerini birbirine bağlayan en kıymetli köprülerden biri de Türk Hava Yolları’nın (THY) kıtaya başlattığı uçuş sayısındaki artış oldu. 2022 yılı prestijiyle Afrika kıtasında 40 ülkede 61 noktaya uçan THY, Türk dış siyasetinin önceliklerine nazaran hareket etmekte ve Türkiye’nin Afrika’daki görünürlüğünün artmasına kıymetli bir katkı sunuyor. THY, şu anda hem uçulan kent sayısı hem de toplam yolcu sayısı olarak Fransa’nın bayrak taşıyıcı havayolu şirketi Air France’ı geride bırakmış durumda.

Türk diplomasisi atakta

Afrika’daki birinci büyükelçiliğini 1925’te Mısır’ın başşehri Kahire’de açan Ankara, Sahra Altı bölgesindeki birinci büyükelçiliğini ise 1926’da Etiyopya’nın başşehri Addis Ababa’da faaliyete geçirdi. 2005’te kıtadaki Türk elçiliklerinin sayısı 12 iken bu sayı bugün prestijiyle 43’e yükselmiş durumda. Öte yandan, Afrika ülkeleri de Türkiye’nin ilgisine kayıtsız kalmadı. 2008 yılının başında 10 olan Ankara’daki Afrika büyükelçiliklerinin sayısı 37’ye yükseldi. Öteki yandan Türkiye, Afrika ile geliştirdiği diplomatik bağlantılarının de bir sonucu olarak 2009 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu süreksiz üyeliğine seçilmiş, yapılan oylamada Afrikalı 53 üye devletin 51’inin takviyesini almıştı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.